Tháng 7 năm ngoái, tôi đang chạy đoạn dốc bê tông từ đỉnh La Bàn xuống Chùa Hang Mai – một đoạn chỉ chừng 80–100 mét nhưng độ dốc áng chừng 35–40 độ, mặt bê tông nhẵn bóng – thì nhìn thấy lớp nước mưa đang chảy thành dòng liên tục trên đó. Một bạn trekker đi phía trước tôi trượt chân, ngồi phịch xuống, may mà chỉ xước tay nhẹ. Bạn ấy quay lại cười méo xệch: “Anh ơi, sao không ai nói đoạn này kinh vậy?”
Câu hỏi đó theo tôi mãi. Không phải vì tôi không biết trả lời, mà vì tôi biết quá rõ: đường Núi Dinh mùa mưa không nguy hiểm với người chuẩn bị kỹ – nhưng cực kỳ bẫy với người đến lần đầu mà không được ai nói trước.
Tôi chạy Ultra Trail mỗi tuần tại Núi Dinh và Núi Chứa Chan, cả mùa khô lẫn mùa mưa, đã nhiều năm. Bài này là những gì tôi muốn nói trước với bất kỳ ai đang hỏi: “Mùa mưa có nên đi Núi Dinh không?”
Mùa mưa Núi Dinh: Ngắn gọn là từ tháng mấy đến tháng mấy?
Mùa mưa thực sự thường bắt đầu từ cuối tháng 5 và kéo dài đến giữa tháng 11, với cao điểm mưa rơi vào tháng 7, tháng 8 và tháng 9.
Nhưng “mùa mưa” ở đây không có nghĩa là trời mưa cả ngày. Phần lớn các ngày trong tuần, buổi sáng sớm vẫn quang đãng hoặc chỉ có mây mù, mưa thường đến vào chiều hoặc tối. Hiểu được kiểu mưa theo từng khung giờ mới là chìa khóa để bạn lên kế hoạch an toàn – tôi sẽ phân tích kỹ ở phần dưới.
3 kịch bản mưa ở Núi Dinh và cách ứng phó từng loại
Dạng mưa Núi Dinh ra thành ba dạng có tính chất hoàn toàn khác nhau – và mỗi dạng đòi hỏi cách xử lý riêng.
Kịch bản 1 – Mưa sáng sớm (thường tạnh trước 10h)
Đây là dạng mưa ít nguy hiểm nhất nhưng hay bị đánh giá thấp nhất. Thường xảy ra từ khoảng 4h–7h sáng, mưa vừa đến to, rồi tạnh dần trước 10h. Sau khi tạnh, trời âm u, nhiệt độ hạ khoảng 3–5°C so với ngày khô, không khí dễ chịu hơn hẳn.
Nghe có vẻ lý tưởng để đi – và đúng là nhiều nhóm trekker chọn khung giờ này vì tránh nắng nóng. Nhưng có một điều người mới thường bỏ qua: đường mòn đất đỏ bazan sau mưa sáng dính và trơn rất khác so với cảm giác bùn thông thường. Lớp đất ướt bề mặt dày khoảng 1–2 cm, bên dưới vẫn cứng, tạo ra lớp “bùn trơn nhẵn” bám chặt vào đế giày. Bạn đặt chân xuống tưởng chắc, rồi bàn chân xoay nhẹ là trượt ngay.
Lời khuyên thực tế của tôi: Nếu hôm trước trời mưa và bạn đi sáng sớm hôm sau, hãy đi chậm hơn kế hoạch ít nhất 20–25% ở các đoạn mòn đất đỏ, giảm sải chân, tập trung lực xuống gót thay vì mũi chân.
Kịch bản 2 – Mưa chiều đột ngột (16h–17h, kèm giông lốc)
Đây là kịch bản nguy hiểm nhất và xảy ra thường xuyên nhất vào cao điểm mùa mưa. Nguyên nhân là mây đối lưu nhiệt hình thành cực nhanh từ khoảng 15h30–16h, đặc biệt sau những buổi sáng nắng gắt. Chỉ trong 20–30 phút, bầu trời có thể chuyển từ nắng sang mây đen kịt, rồi mưa kèm sấm sét, gió giật mạnh.
Tôi từng bị kẹt trong một cơn giông như vậy ở đoạn giữa đường lên đỉnh – gió giật ước chừng 40–50 km/h, tầm nhìn xuống dưới 20 mét vì mưa dày. Không phải cảm giác dễ chịu, kể cả với người có kinh nghiệm.
Nếu bạn xuất phát buổi sáng và dự tính về trước 15h, rủi ro này có thể kiểm soát được. Nhưng nếu lịch trình của bạn kéo dài sang chiều, hãy ghi nhớ sẵn các điểm trú ẩn khẩn cấp dọc tuyến:
- Các tịnh thất và am thờ nhỏ rải rác trên lưng chừng núi – thường có mái che, một số có người trông coi sẵn lòng cho trú nhờ.
- Quán nước/trạm dừng chân gần khu vực chùa – đây là điểm trú tốt nhất vì có người, có nước uống, và có thể liên lạc nhờ hỗ trợ nếu cần.
- Các vách đá lớn có mái tự nhiên ở một số đoạn giữa tuyến – không lý tưởng nhưng đủ che mưa tạm thời, tránh xa cây cao lớn đứng độc lập trong giông.
Nguyên tắc tôi luôn áp dụng: Nếu nghe thấy sấm mà còn đang trên đỉnh hoặc đường sườn trống – xuống ngay, không chần chừ.
Kịch bản 3 – Mưa dầm dề nhiều ngày liên tiếp
Đây là dạng mưa ít người nghĩ đến nhưng tôi cho là khó chịu nhất về mặt kỹ thuật di chuyển. Khi mưa liên tục 2–3 ngày, đất bazan trên các đoạn mòn không kịp thoát nước, nhão ra thành lớp bùn đặc dày 3–5 cm, không còn phân biệt được mặt đường với hai bên lề nữa.
Cảm giác đặt chân lên lớp bùn này – đặc biệt ở các đoạn dốc đất – gần giống như đặt chân lên lớp mỡ bôi trơn. Đất bazan ướt no nước thực sự có hệ số ma sát cực thấp, thấp hơn nhiều so với bùn đất thông thường. Các đoạn tôi thấy nguy hiểm nhất trong điều kiện này là những dốc đất nghiêng khoảng 20–30 độ, nơi bạn phải liên tục chuyển trọng lượng khi bước xuống.
Trong điều kiện này, gậy trekking không còn là “hỗ trợ thêm” mà là thiết bị an toàn bắt buộc.
Núi Dinh mùa mưa có gì khác biệt so với mùa khô?
Tôi chạy cả hai mùa, nên có thể so sánh trực tiếp:
Về cảnh quan: Mùa mưa, Núi Dinh xanh hoàn toàn khác. Không phải “xanh hơn một chút” – mà là một màu xanh ngọc bích đậm, lá cây bóng mướt, không khí có mùi đất ẩm và hoa rừng rõ hơn. Những suối nhỏ mà mùa khô gần như cạn kiệt thì mùa mưa chảy xiết, tạo ra tiếng nước nghe rõ từ xa. Một số đoạn lưu lượng nước dâng lên đến mức bạn phải lội qua mắt cá chân thay vì bước qua đá như mùa khô.
Về nhiệt độ: Chênh lệch thực tế khoảng 4–7°C so với mùa khô cùng thời điểm trong ngày. Ngày mưa đầu mùa thường dễ chịu nhất – khoảng 24–26°C trên đỉnh. Nhưng nếu bị ướt và gặp gió, cảm giác lạnh thực tế (wind chill) có thể xuống thêm 3–4°C nữa, đủ để gây hạ thân nhiệt nhẹ nếu bạn đứng yên quá lâu sau khi ướt đẫm.
Về độ khó kỹ thuật: Cùng một tuyến đường, D+ (độ tích lũy độ cao leo) không thay đổi – nhưng mức độ nỗ lực thực tế tăng lên đáng kể. Tôi ước tính với điều kiện sau mưa, thời gian hoàn thành tuyến đầy đủ tăng thêm 25–35% so với ngày khô, chủ yếu do phải đi chậm ở các đoạn nguy hiểm và xử lý địa hình bùn lầy.
Trang bị mùa mưa: Những gì dân Ultra Trail thực sự dùng
Tôi sẽ không liệt kê danh sách tổng quát chung chung. Đây là những gì thực sự tạo ra sự khác biệt khi di chuyển trên Núi Dinh trong điều kiện mưa.
Gaiter – thứ người mới ít nghĩ đến nhưng dân trail ai cũng có
Gaiter là ống vải bọc phần cổ giày và mắt cá chân, ngăn bùn, sỏi và cát lọt vào trong giày. Trên Núi Dinh mùa mưa, đất bazan nhão ra thành dạng sệt đặc, và khi bạn rút chân khỏi bùn, lực hút sẽ kéo một lượng bùn cát theo vào khe miệng giày. Chỉ sau 1–2 km, bạn sẽ thấy sạn cát nhỏ cọ xát vào gót và lòng bàn chân liên tục.
Gaiter trail loại thấp (low gaiter) đủ dùng cho Núi Dinh – không cần loại cao đến đầu gối. Trọng lượng chỉ khoảng 60–80g/đôi, hoàn toàn đáng mang.
Áo gió mỏng thoát nước nhanh – không phải áo mưa poncho
Tôi thấy rất nhiều bạn mới đi mùa mưa mang theo áo mưa poncho cánh dơi rộng thùng thình. Nhưng trên thực địa Núi Dinh, poncho có hai vấn đề nghiêm trọng:
Thứ nhất, gió chiều trên sườn núi dễ thổi phồng poncho thành “cánh buồm”, dễ mất thăng bằng ở đoạn hẹp hoặc dốc đứng. Thứ hai, các đoạn đường mòn có cành cây chìa ra hai bên – poncho rộng rất dễ bị móc vào gai gây vướng ngã.
Thứ tôi dùng và khuyên dùng là áo gió mỏng loại packable, có xử lý DWR (chống thấm nước bề mặt), trọng lượng 100–150g. Loại này chắn mưa nhẹ tốt, thoáng khí hơn hẳn áo mưa poncho, và không cản trở cử động leo trèo.
Gậy trekking – bắt buộc trong mùa mưa, không phải tùy chọn
Đoạn dốc bê tông từ La Bàn xuống Hang Mai – đoạn tôi đã nhắc đến ở đầu bài – khi khô ráo, bạn có thể xuống bằng cách nghiêng người ra sau và bước cẩn thận. Nhưng khi ướt, bề mặt bê tông nhẵn gần như không có ma sát với đế giày trail thông thường. Độ dốc 35–40 độ trên mặt phẳng trơn ướt nghĩa là không có cách nào giữ thăng bằng nếu bạn trượt nhẹ. Hai chiếc gậy cắm chắc hai bên tạo thành “điểm neo” thứ ba và thứ tư để giữ thăng bằng.
Những điều cần lưu ý thêm khi trekking mùa mưa
Ngoài ba vấn đề trang bị kể trên, còn một số điểm thực tế đáng lưu ý:
- Giày dép: Ưu tiên giày trail runner có đế gai bám sâu (lug sole 4-6mm), không đi dép tông hay giày thể thao đế phẳng.
- Balo và đồ điện tử: Điện thoại và sạc dự phòng nên bọc trong túi zip chống nước riêng bên trong balo.
- Xuất phát sớm: Nên xuất phát trước 7h sáng để xuống núi trước 14h–15h, tránh cơn giông chiều.
- Đi theo nhóm: Mùa mưa không nên đi một mình để hỗ trợ nhau tốt hơn khi trượt ngã hoặc chấn thương.
Vậy mùa mưa có nên đi Núi Dinh không?
Câu trả lời thẳng thắn của tôi: Có – nếu bạn hiểu mình đang đối mặt với gì và chuẩn bị đúng. Không – nếu bạn nghĩ trang bị bình thường là đủ.
Núi Dinh mùa mưa cực kỳ đẹp với những thảm rừng xanh ngắt và dòng suối đầy ắp nước, nhưng sự khác biệt giữa một chuyến đi tuyệt vời và sự cố nằm ở hai chữ: Chuẩn bị. Hãy chuẩn bị kỹ lưỡng để có trải nghiệm an toàn nhất!
— Anh Bang
